“ใต้สุดแดนสยาม เมืองงามชายแดน” เป็นคำขวัญจังหวัดยะลา คำว่า “ยะลา” มาจากภาษาพื้นเมืองเดิม คำว่า “ยะลอ” ซึ่งแปลว่า “แห” เพราะสถานที่ตั้งเมืองเดิม คือ บ้านยะลอ มีภูเขารูปร่างคล้ายแห ตั้งอยู่บริเวณที่ลุ่มชาวบ้านมีอาชีพทอดแหจับปลา และต่อมาได้มีการตั้งเมืองใหม่หลายครั้ง ในที่สุดมาอยู่ที่เมืองนิบง (นิบง แปลว่า ไม้เหลาชะโอน) จนถึงปัจจุบัน

  จังหวัดยะลาแต่เดิมเป็นส่วนหนึ่งของจังหวัดปัตตานีซึ่งเป็นเมืองขึ้นอยู่กับราชอาณาจักรไทยครั้งสมัยสุโขทัยเป็นราชธานีในปี พ.ศ.2310 หลังจากที่กรุงศรีอยุธยาเสียแก่พม่าแล้ว บรรดาหัวเมืองต่าง ๆ ในบริเวณแถบนี้ประกาศตัวเป็นอิสระ ครั้นสมัยพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ได้รับสั่งให้กรมพระราชวังบวรมหาสุรสีหนาทเสด็จยกทัพหลวงไปปราบ และตีเมืองปัตตานีเป็น 7 หัวเมือง คือ เมืองปัตตานี เมืองสายบุรี เมืองหนองจิก เมืองยะหริ่ง เมืองระแงะ เมืองรามัน และเมืองยะลา สำหรับเมืองยะลานั้นมีต่วนยาลอหรือพระยาลอและได้มีการเปลี่ยนเจ้าเมืองกันหลายครั้ง จังหวัดยะลาจึงได้เป็นจังหวัดหนึ่งของประเทศไทยก่อนที่จะมีการประกาศยกเลิกมณฑลตามพระราชบัญญัติว่าด้วยระเบียบแห่งราชอาณาจักรสยาม พ.ศ.2476

  จังหวัดยะลามีประวัติดความเป็นมาและการผสมผสานทางวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณีที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของกลุ่มชน 3 เชื้อชาติ คือ มุสลิม ไทย และจีน แต่ก็สามารถดำรงเอกลักษณ์ของแต่ละเชื้อชาติไว้ได้อย่างมั่นคงเด่นชัดด้านสภาพชุมชนเมืองเป็นที่ยอมรับว่าเมืองยะลามีผังเมืองสวยงามเป็นหนึ่ง ทั้งนี้เป็นผลจากการเล็งเห็นการไกลของผู้ปกครองสมัยแรกเริ่มตั้งเมืองและได้สืบทอดถือปฏิบัติตามแนวผังเมืองเดิมมาตลอดจนถึงปัจจุบัน